Innheimtufyrirtækið Riverty hefur verið dæmt í Héraðsdómi Oslóar til að endurgreiða norskum bílstjórum um 300 milljónir norskra króna vegna ólögmætra gjalda sem lögð voru á vegna bílastæðanotkunar. Um er að ræða stærsta hópmálsókn í sögu Noregs á sviði neytendaréttar. Dómurinn markar því tímamót í baráttu neytenda gegn starfsháttum bílastæðafyrirtækja á Norðurlöndunum.
Norska neytendaráðið, Forbrukerrådet, höfðaði málið fyrir hönd hundraða þúsunda bílstjóra sem höfðu fengið senda reikninga eftir að hafa lagt bíl sínum í bílastæði. Riverty hefur, fyrir hönd fjölda bílastæðafyrirtækja, innheimt gjöld undir heitum á borð við „pay later”, „park & go” og „parkering með utsatt betaling”, sambærilegt því sem hér á landi mætti kalla greiðslu eftir á eða gegnum smáforrit.
Héraðsdómurinn komst að þeirri niðurstöðu að gjöldin brytu gegn norsku lögunum um fjármálasamninga (finansavtaleloven), og væru þar með ólögmæt. Riverty er nú gert að endurgreiða þann hluta gjaldanna sem er umfram tiltekna fjárhæð, auk þriggja prósenta vaxta og dráttarvaxta. Samtals var um 6,3 milljónum reikninga beint til bílstjóra á þeim tíma sem um ræðir og fær hver og einn nokkra tugi norskra króna endurgreidda fyrir hverja færslu. Riverty þarf jafnframt að greiða málskostnað upp á 1,4 milljónir norskra króna.
Dómurinn nær til gjalda sem innheimt voru fyrir hönd sjö fyrirtækja, þar á meðal stóru bílastæðafyrirtækjanna Onepark, Apcoa og Aimo Park.
Riverty er ósammála niðurstöðunni og segist telja að bílastæðafyrirtækin hafi hannað og verðlagt vörur sínar í samræmi við gildandi regluverk. Fyrirtækið íhugar nú áfrýjun og hefur jafnframt gefið út að það muni sækja endurkröfumál á hendur bílastæðafyrirtækjunum sjálfum, haldi dómurinn gildi sínu.
Baráttan hefur staðið yfir í mörg ár. Norska neytendaeftirlitið (Forbrukertilsynet), bannaði á sínum tíma innheimtu gjaldanna og beitti bílastæðafyrirtækin dagsektum, en það bann var síðar fellt úr gildi af Markaðsráðinu (Markedsrådet) eftir áfrýjun. Dómur héraðsdóms er því fyrsti endanlegi sigur neytenda í málinu, þótt búast megi við að honum verði áfrýjað.
Hvað telst löglegt innheimtugjald?
Í kjarna málsins liggur einföld regla úr norsku fjármálasamningalögunum. Gjald fyrir útgáfu og sendingu reiknings má aldrei vera hærra en raunverulegur kostnaður seljanda af sendingunni sjálfri. Allt umfram það telst ólöglegt álag, sama hvað það er kallað á reikningnum.
Norska neytendaráðið lagði fram eftirfarandi tölur um raunkostnað við að senda út reikning, og það er sú fjárhæð sem myndar þakið í málinu:
Krafa í heimabanka: 2,50 kr.
Rafræn krafa svipað og Island.is: 3,75 kr.
Krafa með bréfpóst: 8,75 kr.
Til samanburðar hafa gjöldin sem Riverty hefur innheimt fyrir hönd bílastæðafyrirtækjanna oft numið 49 til 69 krónum á reikning, eða allt að tuttugufalt hærri fjárhæð en raunkostnaðurinn. Það er þessi munur, á milli þess sem sendingin kostar og þess sem er innheimt, sem dómstóllinn hefur nú úrskurðað að beri að endurgreiða.
Sama saga þekkist á Íslandi
Starfshættirnir sem dómurinn fjallar um eru um margt kunnuglegir hér heima. FÍB hefur um langt skeið bent á vaxandi „græðgisvæðingu” á bílastæðum í einkaeigu. Félagið hefur sérstaklega gagnrýnt háar vangreiðslu- og vanrækslugjaldakröfur sem sendar eru bíleigendum, oft beint í heimabanka og án fullnægjandi skýringa. Þá hefur FÍB bent á að frumskógur ólíkra greiðsluleiða og smáforrita geri bíleigendum í reynd illmögulegt að greiða rétt fyrir stæði í öllum tilvikum.
FÍB og Neytendasamtökin hafa í sameiningu krafist þess að stjórnvöld taki á starfsháttum bílastæðafyrirtækja sem samtökin telja í andstöðu við góða viðskiptahætti og jafnvel í trássi við innheimtulög og samningalög. Neytendastofa hefur þegar tekið undir hluta gagnrýninnar og sektað fjögur bílastæðafyrirtæki fyrir brot á lögum um góða viðskiptahætti og reglum um verðmerkingar.
FÍB telur dóminn í Noregi fordæmisgefandi og að hann geti haft fullt eins mikla þýðingu fyrir íslenska bíleigendur og norska, enda byggir hann á reglum sem eiga sér hliðstæðu í íslensku regluverki um neytendavernd og góða viðskiptahætti. Félagið mun fylgjast áfram með þróun málsins í Noregi, þar á meðal hvort því verður áfrýjað, og meta hvaða lærdóm má draga af því fyrir baráttuna hér heima. Á sama tíma heldur FÍB áfram að þrýsta á íslensk stjórnvöld um skýrari reglur og gagnsæi í gjaldtöku bílastæðafyrirtækja, og að tryggja félagsmönnum sínum raunhæfar og einfaldar leiðir til að mótmæla kröfum sem þeir telja ranglega á sig lagðar.
Heimild: Motor.no
