Helga Bára Bartels Jónsdóttir, eigandi Travelling Iceland, lýsir yfir áhyggjum af þeirri þróun sem er að eiga sér stað víða um land þar sem stór ferðaþjónustufyrirtæki og fjárfestar kaupa upp náttúruperlur eða aðstöðu við vinsælar náttúruperlur og byggja rekstur sinn í auknum mæli á bílastæðagjöldum og annarri gjaldtöku. Dæmi eru uppkaup Arctic Adventure á Kerinu og Fjarðárgljúfri.
Helga Bára sendi vakti máls á þessu í bréfi m.a. til innviðaráðherra og atvinnuvegaráðherra, FÍB og Neytendasamtökin.
Aðgangur almennings að náttúruperlum verður sífellt háðari gjaldtöku
Helga Bára segir mörgum finnst þetta vera varhugaverð þróun sem færi Ísland nær einkavæðingu náttúrunnar. Þótt landeigendur hafi réttindi á sínu landi og mikilvægt sé að fjármagna uppbyggingu og verndun viðkvæmra svæða, vakna spurningar þegar aðgangur almennings að náttúruperlum verður sífellt háðari gjaldtöku og hagnaðarsjónarmiðum einkaaðila.
Náttúra Íslands er sameiginlegur arfur þjóðarinnar og ætti að vera aðgengileg öllum
Ennfremur segir Helga Bára að sífellt fleiri Íslendingar draga úr ferðalögum innanlands vegna aukins kostnaðar sem fylgir heimsóknum á náttúruperlur landsins. Mikilvægt er að tryggja að komandi kynslóðir njóti sama aðgangs að íslenskri náttúru og fyrri kynslóðir hafa gert, óháð efnahag eða búsetu. Náttúra Íslands er sameiginlegur arfur þjóðarinnar og ætti að vera aðgengileg öllum. Náttúruperlur landsins ættu fyrst og fremst að vera verndaðar og aðgengilegar almenningi, en ekki verða tekjulindir þar sem hagnaður er meginmarkmiðið.
,,Ég hvet stjórnvöld til að móta skýra stefnu um eignarhald, gjaldtöku og aðgengi að náttúruperlum Íslands. Mikilvægt er að tryggja gagnsæi, jafnræði og að langtímahagsmunir þjóðarinnar og náttúrunnar sjálfrar séu hafðir að leiðarljósi,“ segir Helga Bára að lokum.
Skili landeigendum um tveimur milljörðum króna í tekjur á ári
Í síðasta tölublaði FÍB-blaðsins kom fram að gjaldtaka á bílastæðum á 43 ferðamannastöðum víða um land skili landeigendum um tveimur milljörðum króna í tekjur á ári. Umferðarmestu bílastæðin á Suðurlandi hafa samkvæmt þessu um eða yfir 300 milljónir króna í tekjur hvert fyrir sig.
Gjaldtaka á ferðamannastöðum hefur aukist mjög hratt
FÍB hefur bent á að gjaldtaka á ferðamannastöðum hefur aukist mjög hratt á allra síðustu árum. Sem dæmi má nefna að Parka rukkaði inn á 6 ferðamannastöðum árið 2022. Tveimur árum síðar, 2024, sá Parka um innheimtu á 31 ferðamannastað.
Varla er til sá áfangastaður ferðamanna á Suðurlandi þar sem ekki er rukkað inn á bílastæði. Þar til nýlega voru langflest þessara bílastæða gjaldfrjáls og ekkert sem gefur til kynna þörfina fyrir gjaldtöku aðra en þá að hagnast á ferðafólki. Nánast alls staðar er gjaldið 1.000 krónur, óháð gæðum bílastæða eða hvort þar er að finna salerni eða aðra þjónustu. Ofan á gjaldið bætast svo um 100 krónur fyrir að nota greiðsluapp til að borga fyrir stæðið.
Rukka fyrir aðgang að náttúruperlunum til viðbótar við afnot af bílastæðum
Í umfjöllun FÍB-blaðsins um gjaldtöku á bílastæðum við ferðamannastaði má sjá að mjög víða er í raun verið að rukka fyrir aðgang að náttúruperlunum til viðbótar við afnot af bílastæðum. Langflestir þessara ferðamannastaða hafa fengið mikinn fjárhagslegan stuðning úr Framkvæmdasjóði ferðamannastaða og eitt af skilyrðum fyrir slíkum styrkjum er að innheimta aðgangseyris sé óheimil.
Skora á Ferðamálastofu að grípa í taumana
FÍB og Neytendasamtökin skoruðu fyrir all nokkru á Ferðamálastofu að grípa í taumana og setja bílastæðabröskurum skorður. Bílastæðagjöld umfram kostnað eru ekkert annað en ólögmætur aðgangseyrir. Ferðamálastofa hefur í hendi sér að taka á þeirri græðgisvæðingu sem fengið hefur að viðgangast.
