Átökin í Íran og ólga í heimsmálum hefur haft mikil áhrif á eldsneytisverð síðustu mánuði. Miklar hækkanir hafa að hluta gengið til baka á heimsmarkaði vegna vopnahlés og væntinga um friðarsamning. Óvissan er ennþá til staðar.
FÍB hefur í áratugi fylgst með eldsneytisverði á Íslandi í samanburði við heimsmarkaðsverð. Hér hafa miklar hækkanir gengið yfir en tímabundin lækkun opinberra gjalda hefur dregið úr þeim áhrifum gagnvart neytendum og vísitölu. Í lögum um tímabundna lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti, sem komu til framkvæmda 1. maí sl., fékk Samkeppniseftirlitið auknar afmarkaðar heimildir til eftirlits með eldsneytismarkaðnum til að tryggja að lækkunin skilaði sér til neytenda. Eftirlitið hefur verið að afla gagna og mun skila niðurstöðum á næstu mánuðum.
Tölur um innflutning á bensíni
Það er athyglisvert að skoða stöðuna í dag. Fyrir liggja tölur frá Hagstofunni um heildarinnflutning á bensíni til landsins og hvað farmarnir kosta með flutningi (CIF). Nýjustu tölur Hagstofunnar eru fyrir maí mánuð. Síðasta olíuskip með eldsneyti frá Noregi var í Örfirisey í síðustu viku.
Innkaupsverð og álagning
Við umreikning á kostnaði yfir í lítra af bensíni yfir 10 mánuði, frá ágúst 2025 til maí 2026, má sjá athyglisverðar staðreyndir. Út frá mánaðarlegu kostnaðarverði innflutts bensíns til landsins, kolefnisgjaldi og meðalútsöluverði bensínlítra með virðisaukaskatti er hægt að reikna meðal- álagninguna á hvern bensínlítra fyrir hvern mánuð.
Það er umtalsverður munur á bensínálagningunni á milli ára. Við kerfisbreytinguna um síðustu áramót, þegar kílómetragjald kom í stað eldsneytisgjalda, hækkaði álagningin verulega á hvern litra uppreiknað til verðlags í dag. Meðalálagning ársins 2026 (5 mánuðir) á hvern bensínlítra er yfir 70 krónur á lítra. Meðalálagning fyrir allt árið 2025 var uppreiknað með vísitölu 58 krónur á lítra. Meðalálagningin árið 2024 var 55 krónur uppreiknað til verðlags í dag. Álagningin á bensín í ár er yfir 20% hærri en í fyrra. Þetta er á sama tíma og samfélagið í heild er að berjast við háa verðbólgu. Stærstu eigendur fyrirtækja á olíumarkaði eru lífeyrissjóðir, hvar er samfélagsleg ábyrgð eigenda þessara fyrirtækja? Þarf ekki þjóðarsátt um að takmarka ofurálagningu á nauðsynjavörur?
Álagning í Svíþjóð
Sænska samkeppnisstofnunin (Konkurrensverket) skilaði viðamikilli rannsókn á eldsneytismarkaðnum þar í landi í lok árs 2024. Rannsóknin leiddi í ljós verulega veikleika í samkeppni þar sem fjögur stærstu olíufélögin í Svíþjóð stýrðu vermynduninni. Eitt fyrirtæki var oftast verðleiðandi og hin félögin á markaðnum fylgdu nánast alltaf innan klukkutíma. Þetta er kunnuglegt stef sem rímar vel við íslenska fákeppnisolíumarkaðinn. Eitt úr sænsku skýrslunni rímar illa við Ísland. Hrein framlegð (bruttovinst) eða álagning á eldsneytislítra var að meðaltali rúmlega 1 sænsk króna, sem gerir innan við 15 íslenskar krónur á lítra. Samkeppnisstofnunin sænska sagði að þótt ein króna hljómi sem lítið þá telji það gríðarlega fljótt í milljörðum lítra. Bensínala á íslandi er á annað hundrað milljón lítrar á ári.
