Ný greining Samkeppniseftirlitsins á verðlagningu á bensíni og dísel er samhljóma greiningum FÍB á því sama – álagning olíufélaganna hefur hækkað verulega á síðustu árum og verðmunur á Íslandi og öðrum Evrópuríkjum aukist á sama tíma.
Sú staðreynd að álagning olíufélaganna er 60-70 krónur á hvern lítra meðan álagning sænskra olíufélaga er um 15 krónur á hvern lítra segir allt sem segja þarf.
FÍB varaði sterklega við því að olíufélögin myndu nýta sér tilkomu kílómetragjalds um síðustu áramót, hækkun heimsmarkaðsverðs og tímabundna lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti til að hagnast á neytendum. Umræðuskjal Samkeppniseftirlitsins staðfestir að þær áhyggjur voru réttmætar.
- Í aðdraganda breytinga á kílómetragjaldi um áramótin hafði álagning hækkað verulega í samanburði við önnur Evrópulönd.
- Rétt fyrir lækkun á virðisaukaskatti á eldsneyti 1. maí hækkaði bensínverð hjá nokkrum olíufélaganna.
- Álagningin hækkaði síðan enn meira síðari hluta maímánaðar.
- Verð á díselolíu hefur ekki fylgt lækkun á heimsmarkaði.
Samkeppniseftirlitið ályktar í umræðuskjalinu, líkt og FÍB hefur gert í gegnum tíðina, að fákeppnisaðstæður og vísbendingar um þegjandi samhæfingu á eldsneytismarkaði eigi enn við.
Furðuleg viðbrögð hagsmunasamtaka olíufélaganna
Samtök atvinnulífsins (SA) og Samtök verslunar og þjónustu (SVÞ) tjáðu sig sameiginlega með afar sérkennilegum hætti um umræðuskjal Samkeppniseftirlitsins sama dag og það birtist. Kvartað var undan því að ýmsum spurningum væri ósvarað og ýmsar skýringar gætu verið á hinni háu álagningu á eldsneyti. En það er einmitt tilgangur umræðuskjalsins, að fá svör og skýringar á ályktunum Samkeppniseftirlitsins. Samtökin komu hins vegar ekki með nein svör eða skýringar og talsmaður þeirra tók reyndar fram að þau hefðu ekki aðgang að upplýsingum frá olíufélögunum. Vandséð er hvers vegna SA og SVÞ töldu yfirleitt ástæðu til umfjöllunar sinnar.
Réttara hefði verið ef olíufélögin sjálf hefðu tjáð sig um umræðuskjal Samkeppniseftirlitsins. Til dæmis hefði forstjóri Olís mátt upplýsa hvers vegna fyrirtækið nýtti sér hækkandi heimsmarkaðsverð til að stórbæta afkomuna af sölu eldsneytis fyrir fyrsta ársfjórðung í árshlutauppgjöri félagsins, þrátt fyrir minni sölu í lítrum talið. Hvers vegna var ávinningnum ekki skilað til neytenda?
Einna furðulegast í erindi SA og SVÞ er að samtökin segja það alvarlegt að forstjóri Samkeppniseftirlitsins hafi í fjölmiðlum lýst því yfir að efni umræðuskjalanna styðji málflutning hagsmunasamtaka á borð við FÍB og ASÍ. Staðreyndin er auðvitað sú að Samkeppniseftirlitið kemst að sömu niðurstöðu og FÍB og ASÍ hafa gert hingað til og er því ekkert sérstaklega að styðja málflutning þeirra.
En það er stór munur á því hverra hagsmuna er verið að gæta. FÍB, Neytendasamtökin, ASÍ og fleiri gæta hagsmuna neytenda, alls almennings. SA og SVÞ gæta hins vegar hagsmuna fimm olíufélaga sem notfæra sér skjól fákeppnismarkaðar og þegjandi samráðs til að hagnast óeðlilega á neytendum – eins og dæmin sýna.
Samtök verslunar og þjónustu (SVÞ) eru með samkeppnisréttarstefnu. Tilgangurinn er að tryggja fagleg og gegnsæ vinnubrögð í starfsemi SVÞ og fyrirbyggja háttsem sem brotið gæti gegn ákvæðum samkeppnislaga, nr.44/2005. Í stefnunni er meðal annars þetta ákvæði: „Í starfsemi sinni vilja SVÞ stuðla að virkri samkeppni þannig að tryggja megi hagkvæma nýtingu framleiðsluþátta þjóðfélagsins, til ábata fyrir neytendur, atvinnulífið og samfélagið í heild sinni.“ Nú virðist háttsemi olíufélaganna ganga þvert á samkeppnisréttarstefnu SVÞ. Verða einhverjir eftirmálar af hálfu samtakanna?
