Bílastæðafyrirtæki í Noregi standa nú frammi fyrir umfangsmikilli hópmálsókn þar sem krafist er endurgreiðslu hundruða milljóna norskra króna vegna umdeildra innheimtugjalda. Forbrukerrådet, norska Neytendaráðið, sem eru óháð ríkisfjármögnuð hagsmunasamtök neytenda, telur gjöldin ólögmæt og hefur höfðað mál fyrir hönd fjölda ökumanna.
Hundruð þúsunda ökumanna
Réttarhöldin hófust í Osló í vikunni og er um að ræða eina stærstu hópmálsókn á sviði neytendamála í sögu Noregs. Deilan snýst um viðbótarinnheimtugjöld sem lögð hafa verið á neytendur samhliða kröfum um greiðslu bílastæðagjalda. Að mati Neytendaráðsins snertir málið hundruð þúsunda ökumanna.
Málið er höfðað gegn Riverty Norway AS, sem annast innheimtu fyrir fjölmörg bílastæðafyrirtæki. Neytendaráðið heldur því fram að fyrirtækið hafi innheimt gjöld sem séu langt umfram þann raunverulega kostnað sem fellur til við innheimtuna.
Í október 2025 komst áfrýjunardómstóllinn í Borgarting að þeirri niðurstöðu að málið uppfyllti skilyrði hópmálsóknar. Riverty áfrýjaði þeirri niðurstöðu til Hæstaréttar í nóvember sama ár, en Hæstiréttur hafnaði áfrýjuninni í desember. Þar með varð ákvörðun áfrýjunardómstólsins endanleg og málið gat haldið áfram sem hópmálsókn.
Íþyngjandi fyrir greinina
Forsvarsmenn bílastæðafyrirtækjanna segja málið bæði umfangsmikið og íþyngjandi. Framkvæmdastjóri Onepark, eins stærsta bílastæðafyrirtækis Noregs, hefur lýst því yfir í fjölmiðlum að sú mikla umfjöllun sem málið hafi fengið, ásamt umfangi þess, hafi haft veruleg áhrif á starfsemi greinarinnar.
Neytendaráðið segir málið jafnframt sýna mikilvægi hópmálsókna í neytendamálum. Fjárhæðirnar sem hver og einn ökumaður hefur greitt séu oft tiltölulega lágar og því hafi fáir hvata eða bolmagn til að sækja rétt sinn einir og sér. Með sameiginlegri málsókn skapist hins vegar raunhæfur möguleiki á að fá skorið úr um lögmæti gjaldtökunnar.
Áður hafa norsk neytendayfirvöld reynt að stöðva innheimtu sambærilegra gjalda, en þær ákvarðanir hafa verið kærðar og felldar úr gildi á stjórnsýslustigi. Neytendaráðið telur því mikilvægt að fá skýran dómsúrskurð um mörk heimillar gjaldtöku af þessu tagi.
Niðurstaða málsins gæti haft víðtæk áhrif á bílastæðageirann í Noregi og skapað fordæmi um hvaða innheimtugjöld fyrirtækjum er heimilt að leggja á viðskiptavini sína í framtíðinni. Gert er ráð fyrir að dómnum verði áfrýjað, verði önnur hvor málsaðila ósátt við niðurstöðuna.
Íslenskir neytendur
Fyrir íslenska neytendur gæti málið haft sérstakt fordæmisgildi. Sambærileg álitamál varðandi þjónustu-, umsýslu- og innheimtugjöld hafa reglulega komið upp hér á landi. FÍB og Neytendasamtökin hafa ítrekað kvartað fyrir hönd neytenda og Neytendastofa hefur sektað bílastæðafyrirtæki vegna ófullnægjandi upplýsingagjafar.
Falli niðurstaðan neytendum í hag í Noregi gæti hún orðið íslenskum neytendum og hagsmunasamtökum þeirra hvatning til að láta reyna á sambærileg mál hér á landi. FÍB mun fylgjast grannt með framvindu málsins, en hið sama á væntanlega við um þau bílastæðafyrirtæki sem hafa innheimt umtalsverð þjónustu-, umsýslu- og vanskilagjöld af viðskiptavinum sínum.
