Félag danskra bíleigenda, FDM, segir að álagning olíufélaganna í Danmörku á eldsneyti hafi sjaldan verið hærri en um þessar mundir. Þessa þróun hófst 2020 þegar kórónuveiran setti samfélagið á hliðina og dönsku olíufélögin fóru að bjóða sama verð um land allt.
Samtök danskra eldsneytissala vísa þessari gagnrýni á bug og segja að lítill verðmunur á milli félaga geti verið merki um öfluga samkeppni. Jöfn verð séu merki um skilvirkan markað.
FDM bendir á að margir ökumenn telji að eldsneytisverð hækki hraðar en það lækkar. Nýleg skýrsla frá danska Samkeppnis- og neytendaeftirlitinu (Konkurrence- og forbrugerstyrelsen) sýnir að þessi tilfinning á við rök að styðjast. Framlegð af eldsneytissölu hefur aukist verulega frá tímum Covid-19. Framlegð af bensínsölu hefur aukist um 50 prósent og af dísilolíusölu um 35 prósent. „Þetta bendir ekki til markaðar þar sem samkeppni er að þrýsta verði niður“, segir Ilyas Dogru, neytendahagfræðingur hjá FDM.
Tölur Samkeppnis- og neytendaeftirlitsins taka ekki tillit til breytinga á launa- og flutningskostnaði né íblöndunar lífeldsneytis eða annarra krafna sem tengjast umhverfisreglugerðum. Hagnaður af sölu annarra vara og þjónustu á bensínstöðvum, svo sem drykkja, matvæla og bílaþvottastöðva er fyrir utan þessar framlegðartölur.
Framlegð sýnir hlutfall tekna fyrirtækis sem eru eftir þegar búið er að draga beinan kostnað (t.d. heildsöluverð eldsneytis og skatta) frá við sölu á eldsneyti. Hækkun kostnaðar hefur áhrif á framlegð eldsneytisfyrirtækja en að framlegðin hefur vaxið langt umfram aukinn kostnað.
FDM kallar eftir auknu gagnsæi og skýringum frá olíufélögunum
FDM hefur miklar áhyggjur af þessari þróun. „Við sjáum að álagningin hefur hækkað um tugi aura á hvern lítra á sama tíma og neytendur eru þegar undir miklu álagi vegna verðbólgu. Það vantar einfaldlega rökréttar skýringar á því hvers vegna þessi munur þarf að vera svona mikill,“ segir í gagnrýni FDM.
FDM bendir á að Danir geti lært af öðrum Evrópuþjóðum þar sem ríkir meira gagnsæi. Í löndum eins og Þýskalandi og Austurríki er starfrækt sérstakt verðeftirlit sem fylgist með breytingum í rauntíma. Olíufélög þar í landi þurfa að tilkynna allar verðbreytingar áður en þær taka gildi, sem gerir samkeppniseftirlitinu kleift að grípa inn í ef verðlagning virðist óeðlileg.
Hvað geta neytendur gert?
FDM hvetur neytendur til að vera á varðbergi og nýta sér samkeppnina eins og hægt er. Með því að nota smáforrit (öpp) til að bera saman verð og velja kerfisbundið ódýrustu stöðvarnar geta neytendur sett þrýsting á olíufélögin. Ef neytendur eru virkir og refsa þeim sem bjóða hærra verð með því að fara á sölustaði sem bjóða betra verð, neyðast olíufélögin til að bregðast við. En það breytir því ekki að yfirvöld þurfa að skoða hvort markaðurinn sé í raun að virka sem skyldi.
Greining FDM
Olíufélögin eru að halda eftir stærri hlut af hverri krónu en áður. Þegar heimsmarkaðsverð lækkar tekur það langan tíma að skila sér til neytenda, en hækkanir skila sér oft samstundis.
FDM krefst þess að ráðherra málaflokksins og Samkeppnis- og neytendaeftirlitið fylgist náið með þróuninni og grípi til aðgerða til að tryggja að neytendur séu ekki féflettir.
